Zamek lontowy był najstarszym mechanizmem stosowanym do inicjowania zapłonu ładunku prochu w lufie. Powstał około 1425 roku i był montowany najpierw w ciężkich rusznicach, a od początku XVI wieku także w arkebuzach. Zamek lontowy od strony mechanicznej był bardzo prosty. Wyposażony był kurek w kształcie litery ,,S”:, w górnej części z rozdwojoną końcówką, w, którą wkładano lont. Nie był on jednak sztywnie mocowany tak jak krzemień, w, późniejszym zamku skałkowym. Prosty mechanizm składający się z dźwigni i dwóch płaskich sprężyn, przekładał naciskanie dźwigni spustowej na rotację kurka i opadanie żarzącego się lontu w kierunku panewki z podsypanym prochem. Lont, zależnie od pogody wystarczyło przytknąć, a niekiedy docisnąć, a jego długość z powodu spalania ulegała zmianie. Żarzący się lont odpalał proch na panewce, a zapłon przez otwór zapałowy docierał do lufy i odpalał ładunek prochu miotający kulę.

Największą wadą konstrukcji był sam lont. Sporządzano go ze skręconego sznurka konopnego, bądź lnianego nasyconego ługiem z gaszonego wapna, moczonego w wodzie saletrowej. Żarzący się powoli lont należało, co jakiś czas rozdmuchiwać i zabezpieczać przed deszczem. Sznur noszono zazwyczaj zawinięty na forkiecie lub owinięty wokół lewej ręki. Umieszczano go w kurku po podsypaniu prochem panewki, tuż przed oddaniem strzału. Z czasem pojawiły się zamykane osłony na panewkę chroniące proch podczas przemarszu. Bywało, że zapalony proch z panewki raził strzelca w oczy, dlatego pod koniec XVI wieku przed panewką pojawiła się pionowa płytka chroniąca oczy strzelca.

W 1525 roku w bitwie pod Pawią hiszpańscy muszkieterzy zadali duże straty konnicy francuskiej, wspomagając natarcie pikinierów, którzy doprowadzili do rozgromienia Francuzów. Choć kule wystrzeliwane z muszkietów miały większy kaliber 16-20 mm i energię kinetyczną, to jednak wymagały dłuższego i skomplikowanego ładowania, przez co nieodzowna była osłona pikinierów, broniących muszkieterów przed szarżą jazdy. W drugiej połowie XVI wieku muszkiety lontowe stały się lżejsze i zaopatrzono je w lepiej wyprofilowane kolby, umożliwiające wygodne oparcie o ramię strzelca i lepsze mierzenie w cel. Na początku XVII wieku zaczęto wyposażać muszkiety w języki spustowe, w miejsce wcześniejszych dźwigni spustowych. Donośność muszkietu sięgała nawet 200 m. Nie była to jednak zbyt celna broń i ówczesna taktyka wymuszała ustawianie muszkieterów w szeregach i strzelanie w kierunku nieprzyjaciela salwami.

Muszkiet lontowy hiszpański XVI w.

Wraz z rozwojem broni palnej piechoty udoskonalono także taktykę kontrmarszu po raz pierwszy wprowadzoną w 1516 roku, a udoskonaloną pod koniec XVI wieku przez księcia Nassau Maurycego Orańskiego podczas walk w Niderlandach.

W tej taktyce walki ogniowej formowano szyk w 10–15 szeregów muszkieterów. Pierwszy szereg wymaszerował o 10 kroków do przodu i strzelał salwą, po czym wycofywał się w przerwach między rzędami na sam koniec szyku, by załadować broń. Następnie strzelał kolejny szereg i ponownie wycofywał się na tyły, aby nabić muszkiety. Gdy ostatnia linia wystrzeliła salwę, wówczas strzelający początkowo muszkieterzy, zdążyli już załadować broń i byli gotowi do strzału. W ten sposób mimo długiego czasu przeładowania broni zajmującego od 2-4 minut można było zachować ciągłość prowadzenia ognia szeregami. Taktyka wymagała znakomitego wyszkolenia i musztry. Kontrmarsz upowszechnił się w wielu państwach Europy i w XVII wieku podczas wojny trzydziestoletniej stworzył z muszkieterów formację mającą duży wpływ na prowadzenie bitwy poprzez osłabianie szeregów nieprzyjaciela przed starciem wręcz.

Bibliografia